روز جهانی کتاب و حق امتیاز (کپی رایت)

روز بیست و سوم آوریل، برابر با سوم اردیبهشت روز جهانی کتاب و حقِ امتیاز است.

◄در گذشته، در بخش کاتولیکنشینِ اسپانیا، هر ساله پانزدهم آوریل را بهنام روز کتاب جشن میگرفتهاند و با پیشکش کردن یک کتاب و یک شاخه گل سرخ به دوستدارن کتاب، این روز را گرامی میداشتهاند.

در سال ۱۹۵۵ برابر با ۱۳۳۴ خورشیدی یونسکو با الهام از همین آیین، روز بیست و سوم آوریل را بهنام روز جهانی کتاب و حقِ امتیاز نامگذاری کرد، چرا که کتاب موجب بالا رفتن درک و فهم ما شده، و با خواندن کتاب است که متوجه میشویم در هر فضایی که اندیشه به پرواز درآید سخن بسیار است، و تا انسان هست و میتواند بیاندیشد، سخنِ آخر هنوز ناگفته مانده است.

با خواندن، ما نه تنها به سادگی و با سرعت هرچه تمامتر میتوانیم از مرز سرزمینها بگذریم، بلکه میتوانیم از همهی مرزهای دیگر نیز بگذریم. با خواندن کتاب، ما به ژرفای اندیشههای دیگر، به مذهبها، ایدئولوژیها و نیز به ژرفای احساسهای نهفتهی نویسندگان و شخصیّتهای داستانها راه پیدا میکنیم و این امکان برایمان فراهم میگردد که بتوانیم بینندهی رابطههای پیچیدهی یک انسان با انسانهای دیگر، انسانها با محیط و طبیعت، و انسان با خودش باشیم.

اگر کتاب بتواند به بالیدن انسان کمک کند، پس بیشک به رشد جامعهای که آن انسانها در آن زندگی میکنند نیز یاری خواهد رساند. پس جا دارد، و شایسته است که کتاب را گرامی بداریم، زیرا:

-        کتاب مهمترین ابزاری است که برای رشد فرد و جامعه در دسترس هست.

-        کتاب وسیلهی بیمانندی است برای نگهداری و انتقال آگاهی.

-        کتاب، گوناگونی ایدهها، اندیشهها، باورها، احساسها و فرهنگها را بر ما آشکار میکند.

-        با خواندن کتاب ما با برخوردها، دودلیها، و بینشهای گوناگونی روبرو میشویم که دستآورد آن برای ما، دستیابی به تجربههای تازه است.

-        با خواندن کتاب زبان ما رشد میکند و دارای تواناییهای بیشتری میشود. دایرهی واژههای ما نیز گستردهتر میگردد. توانایی ما برای شنیدن و درک صداهای دیگر نیز افزایش مییابد.

-        کتاب به درک و شناخت ما از فرهنگهای دیگر کمک میکند.

-        کتاب نیاز و لزوم رواداری و گفتوگوی میان انسانها را برای ما روشن میکند.

◄موضوع دیگری که در اینروز یادآوری میشود، به رسمیّت شناختن و احترام به کسانی است که برای پدید آوردن یک اثر تلاش کرده و بر آن حقّی دارند. حق امتیاز یا کپی رایت، بخشی از شالودهی کتاب است. اگر ما حق امتیاز کسی را که حق امتیازِ کتاب یا اثر دیگری را دارد به رسمیّت بشناسیم و به آن احترام بگذاریم، بیشک به شکوفایی جهانِ کتاب و هنر، و به گردش و گسترشِ اندیشهها کمک خواهیم کرد.

میدانیم که امروز دیگر کتاب تنها مجموعهای از صفحههای کاغذ نیست که از یک سو بههم چسبیده شده باشند. امروز کتاب در شکلهای دیجیتالی و قابل دسترس بر روی اینترنت، و بر روی سی دی، و به صورت کتابهای الکترونیکی و گویا در دسترس ماست. بهویژه دستیابی و دستیازیِ آسان به کتاب بر روی اینترنت باعث شده تا با هزاران توجیه، چنان که افتد و دانی، بتوانیم حق صاحبان حقوق را ناحق کنیم. این کاری است که بیشک نتیجههایی را در پی دارد؛ ازجمله دلسردی نویسندگان و پدیدآورندگان اثرها و ناشران، و وابسته کردن آنان به منبعهای درآمدی غیر از آنچه که به آن دلبستگی دارند. در نتیجه آنان وقت مفیدی را که میتوانند صرف نوشتن و تولید کتاب کنند، کم میآورند. این پدیده کاهش نویسندگان و ناشران حرفهای را در پی دارد، و میدانیم که تخصص، تجربه و کیفیّت در پی کار حرفهای است که به بهترین وجهی یکجا جمع میشوند، جا میافتند، و قابل انتقال میشوند، و همچنین گسترش مییابند.

◄بد نیست در پایان، به وضعیت کتاب و کتابخوانی در ایران هم نگاهی بیندازیم.

آمار سرانهی مطالعه در ایران را چیزی میان ۲ تا ۷ دقیقه در شبانهروز میدانند. در سال ۱۳۸۷ رییس کتابخانهی ملی ایران سرانهی کتابخوانی در کشور را برای هر نفر ۲ دقیقه در روز اعلام کرد. مقدار این سرانه با افزودن کتابهای درسی به ۶ دقیقه میرسد. برای اینکه تصویری از این وضعیّت در ذهنمان شکل بگیرد، بد نیست برای نمونه به آمار سرانهی سه کشور دیگر هم نگاهی بیندازیم. آمار سرانهی مطالعه در امریکا ۲۰، انگلیس ۵۵ و ژاپن ۹۰ دقیقه در روز است.

در ایران تنها یکبار در سال ۱۳۸۱ آماری به نسبت رسمی در این زمینه منتشر شد که در آن، مرکز پژوهشهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بر اساس آمارگیری در ۲۸ استان کشور، به آگاهی همگان رساند که آمار سرانهی مطالعه ایرانیها ۷ دقیقه در روز است.

و اینها همه در کشوری است که دو هزار و پانصد سال پیش هم کتابخانه داشته است! و جهان هنوز کتابخانه‌های «گنج هاپیگان» که در تخت سلیمان بود، و «دزی ناپشت» را که در تخت جمشید بود بهیاد دارد، و همچنین کتابخانهی جُندی شاپورش را که بزرگترین کتابخانهی جهان باستان بود. یادش بهخیر آنکه گفت: بر ما چه رفته است؟

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>